فرهاد ميرزا
77
سفرنامه فرهاد ميرزا ( فارسى )
پاشا كه طبع شعر دارد اين شعر را به بديهه گفت : « بو بَزم شُوق پُرطَرَب شَهزاده نين شكرانَهسى * بُولدى قُدُمندَن شَرَف ايران سفارتخانهسى من در وسط نشسته بودم ، طرف يمين من جنرال ايقناتيف سفير كبير دولت روس بود . بسيار آدم خوشسيمايى است ، يازده سال است كه در اسلامبول است . نشان تمثال هميون از دولت عليه ايران داشت و نشان اول عثمانى مرصع از دولت عثمانى . در اين مدت هيچ تركى ياد نگرفته است . طرف يسار من مدحت پاشا وزير عدليه و خود معين الملك در مقابل نشسته بود . طرف يمين او سفير كبير آلمانيه « 1 » و طرف يسار او رضا بيك سرعسگر دولت عثمانى بود و ساير رجال دولت عثمانى كه در سر سفره بودند از اين قرار بود : محمود پاشا داماد سلطان مرحوم ، وزير تجارت . عرفان پاشا ، رئيس شوراى دولت . عبدى پاشا ، مشير ضبطيه . كمال پاشا ، وزير اوقاف . حالت پاشا ، كهياى والدهء سلطان و امين شهر . جودت پاشا ، وزير معارف . يوسف پاشا ، وزير ماليه . نامق پاشا ، وزير بحريه . كانى پاشا ، وزير گمرك . ابراهيم پاشا ، وكيل امور خديو مصر كه رتبهء مشيرى دارد . سعيد افندى ، مستشار صدرات عظمى . آرتين افندى ، مستشار و وكيل وزارت خارجه . حافظ محمد بيكتاش مابينچى به جهت آنكه حضور سلطان بود به شام نيامد و در سواره آمد . جناب صدراعظم محمود پاشا به جهت كسالت تشريف نياورده بودند . از اعيان دول خارجه ، سفير كبير انگليس چون دريالى بود و آمدن و برگشتن مشگل ، عذر آورد . ايلچى مخصوص بلجيك « 2 » ، ايلچى مخصوص اسپانيا ، ايلچى مخصوص يونان ، وزير مختار آمريكا ، وزير مختار هلند ، وزير مقيم سويدن نورويچ مأمور رومانى و مأمور صربستان . بعد از شام باز جمعى براى سواره و اوفه كه شبنشينى است موعود بودند : سفير كبير فرانسه ، سفير كبير اطريش ، ايلچى مخصوص ايتاليا ، نورى پاشا داماد سلطان عبد المجيد خان ، عليرضا پاشا و صبحى پاشا . از صبحى پاشا كه خيلى مرد باكمالى است جويا شدم : « نسخهء كامل التاريخ ابن اثير 53 را ديدهايد ؟ » گفت : « عجبا كه در اين زمان نزديك ، نسخهء او را در مصر چاپ كردهاند و براى من يك نسخه آوردهاند . » خيلى مشعوف شدم كه هرگز گمان نمىرفت نسخهء تمام او پيدا شود و به طبع برسد . القصه ، جمعى ديگر هم از اعيان دولت و نسوان اعيان اروپا بود و به قدر سى نفر زن و صد نفر مرد در سواره بودند . بعد « كازنوو » حقهباز معروف آمد كه صنايع خود را به كار برد . مرد زرنگ كوتاهقد خوشرويى است . يكى گفت : « در همهچيز شبيه ميرزا ملكم خان بهنظر من آمد ! » يكى گفت : « دور نيست اين هم مثل او وقتى ، ترقى بكند . »
--> ( 1 ) آلمان . ( 2 ) بلژيك .